Het Belgisch mededingingsrecht: praktische gids voor ondernemingen

Wat zijn verboden praktijken?

I. Onrechtmatige afspraken en kartels

Afspraken tussen ondernemingen die de concurrentie beperken, zijn strikt verboden.

Rechtsgronden:

Op Belgisch niveau: artikel IV.1 van het Wetboek van economisch recht (WER)
Op Europees niveau: artikel 101 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU)

Deze bepalingen verbieden elke overeenkomst, elk besluit van een ondernemingsvereniging en elke onderling afgestemde feitelijke gedraging die tot doel of gevolg heeft de concurrentie te verhinderen, te beperken of te vervalsen. Verboden overeenkomsten zijn van rechtswege nietig.

De verschillende vormen van verboden afspraken

1. Overeenkomsten tussen ondernemingen

Een overeenkomst is elke gemeenschappelijke wil van minstens twee ondernemingen om zich op een bepaalde manier te gedragen. Zij kan schriftelijk, mondeling of impliciet zijn. Wat telt, zijn de feiten en het reële marktgedrag.

Voorbeeld: twee vervoerders spreken af elkaar op bepaalde lijnen niet te beconcurreren.

2. Besluiten van ondernemingsverenigingen

Een beroepsvereniging, federatie of sectororganisatie mag het gedrag van haar leden niet coördineren.

Zelfs een eenvoudige aanbeveling kan onwettig zijn indien zij ondernemingen beïnvloedt.

Voorbeeld: een federatie beveelt een minimumtarief aan voor bepaalde diensten.

3. Onderling afgestemde feitelijke gedragingen

Een afgestemde gedraging bestaat wanneer ondernemingen hun gedrag coördineren zonder formele overeenkomst. Het volstaat dat samenwerking de normale concurrentierisico's vervangt.

Wat u wél kunt doen

1. Informatie-uitwisseling

U mag enkel openbare, geaggregeerde of historische gegevens delen.

Het uitwisselen van gevoelige informatie (prijzen, marges, strategieën, biedingsintenties) is verboden, zelfs indirect.

2. Overheidsopdrachten en aanbestedingen

Elke onderneming moet volledig onafhankelijk een offerte indienen.

Het is verboden om:

markten onderling te verdelen
schijnoffertes in te dienen
prijzen of strategieën af te stemmen

Consortia zijn enkel toegestaan wanneer individuele deelname onmogelijk is en de informatie-uitwisseling strikt beperkt blijft.

3. Arbeidsmarkt

Elke afspraak tussen concurrenten om lonen vast te leggen of rekrutering te beperken, is verboden.

4. Beroepsvergaderingen en sectorfederaties

U mag deelnemen aan sectorvergaderingen op voorwaarde dat de agenda strikt wordt gevolgd.

Elke discussie over prijzen, klanten, lijnen of aanbestedingen moet onmiddellijk worden geweigerd.

Schrijf uw e-mails en documenten altijd duidelijk en neutraal.

Voorbeeld: concurrenten wisselen regelmatig gevoelige prijsinformatie uit en stemmen zich daarna op elkaar af.

4. Kartels

Kartels vormen de ernstigste vorm van concurrentiebeperkende afspraken.
Zij hebben tot doel de concurrentie tussen rivaliserende ondernemingen uit te schakelen.

Zij omvatten onder meer:

prijsafspraken
verdeling van markten of klanten
toewijzing van quota
coördinatie van offertes bij overheidsopdrachten

Voorbeeld: meerdere vervoerders spreken af om schoolcontracten beurtelings te verkrijgen → verboden kartel.

II. Misbruik van machtspositie

Rechtsgronden

Op Belgisch niveau: artikel IV.2 WER
Op Europees niveau: artikel 102 VWEU

Het bezit van een machtspositie is op zich niet verboden.
Het misbruik ervan ten nadele van de concurrentie of klanten wordt wel gesanctioneerd.

Een machtspositie betekent dat een onderneming zich in grote mate onafhankelijk kan gedragen tegenover concurrenten, klanten of leveranciers:

Uitsluitingsmisbruik (concurrenten verdringen)

exclusieve aankoopverplichtingen
voorwaardelijke kortingen
koppelverkoop of bundeling
roofprijzen
leveringsweigering
margedruk (margin squeeze)

Uitbuitingsmisbruik

buitensporige prijzen
ongerechtvaardigde discriminatie tussen handelspartners

Toezicht en sancties

Belgische Mededingingsautoriteit (BMA)

De Belgische Mededingingsautoriteit ziet toe op de naleving van het mededingingsrecht. Zij kan onderzoeken voeren, procedures starten, voorlopige maatregelen opleggen en financiële sancties opleggen. Zij controleert ook bepaalde fusies en werkt samen met Europese autoriteiten.